Divan ve Halk Edebiyatımızın çeşitli sanatlarıyla anlatılmış ve her zaman için şairlerin vazgeçemediği temel unsurlardan olmuştur sevgilinin saçı. Bu unsuru anlatırken de ilginç örneklemelerden yararlansak kötü mü olur?

Evet divan edebiyatında saç unsuru.

Saç - zülf, mû, kâkül, perçem, gîsû, tura - sevgilinin güzellik unsurları içinde en zengin bir biçimde tasavvur edileni saç olmuştur. İçinde bulunduğu durum, vasıf ve diğer unsurlarla ilişkileri bakımından işlenmektedir. Saç şiirlerde üç ana yönüyle dikkati çeker. Bunlar: şekil, renk ve kokudur.

Zülf şekil olarak uzun, kara bir zincire benzer. Âşıkların gönlünü bağlar ve bir ömür oradan oraya sürükler.

Şemsi Paşa;

"N'ola zülfün takılsa gerdenüme

Şir zencir ile bulur niyet."

diyerek, boynunu zülüf zincirine uzatmış, aslanın zincirle süsleneceğinden, kıymet bulacağından emin görünüyor.

Erzurumlu Emrah:

"Zincir-i zülfünde bî-nevâ gönlüm

Ne yüz buldu, ne kurtuldu, ne çare"

diyen Erzurumlu Emrah, yine zülf zincirine bağlanan gönlünün halini anlatıyor.

İster zincir, ister ip olsun Karacaoğlan'ın dediği gibi;

"Uzundur saçların topuğun döver."

diyerek saçın hep uzun ve topukla bir olduğunu anlatıyor.

Zülf ya da saç unsuru genellikle kıvrım kıvrım, dağınık, perişandır. Âşıklar, zülfün perişanlığında kendi akıllarını görürler.

Son olarak da divan edebiyatında çok büyük tartışmalara yol açan zahit-rind tartışmasını açsak öğrencilere ve son noktayı da Yahya Kemal BEYATLI'nın "Rindlerin Akşamı" şiiri ile dersimizi sonlandırsak kötü mü olur?

Dönülmez akşamın ufkundayız. Vakit çok geç

Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç

Cihana bir daha gelmek hayal edilse bile

Avunmak istemeyiz öyle bir teselliyle.

Geniş kanatları boşlukta simsiyah açılan

Ve arkasında güneş doğmayan büyük kapıdan

Geçince başlayacak büyük sükunlu gece

Guruba karşı bu son bahçelerde, keyfince

Ya, şevk içinde harap ol, ya aşk içinde gönül

Ya lale açmalıdır göğsümüzde yahut gül

Y.Kemal BEYATLI

Yararlanılan kaynaklar:

Divan Şiiri Sözlüğü / İ.Pala

Resimli Türk Edebiyatı / N.S.Banarlı